Z WIZYTĄ U BRONISŁAWY ZŁOTNIK

Jest rok 1926. 6-letnia Bronia Złotnik biega po dziedzińcu janowieckiego zamku. W 1931 roku obiekt kupuje Leon Kozłowski i zatrudnia braci dziewczynki do prac murarskich przy rozpadającej się ruinie. Rok 1945. Złotnikowie opuszczają czworaki w sąsiednich Oblasach i przeprowadzają się na zamek. Na stałe.

- Tu, gdzie teraz są pamiątki chowaliśmy siano dla konia, a tu, gdzie jest kasa stała sieczkarnia - z Bronisławą Złotnik, którą wszyscy znają w Janowcu od zawsze, przekraczamy zamkową bramę i wchodzimy na dziedziniec. 60 lat temu rosła na nim trawa.
- Trzeba było hodować konika, a jak konika to i krowę, żeby z czegoś żyć. Kuchnię mieliśmy za tymi drzwiami. Dzisiaj nazywają to miejsce "Kuchnią Złotników". Wodę przywoziliśmy dwukółką dwa kilometry z Oblasów. Paliliśmy w piecu drewnem, no bo kto po wojnie miał węgiel, i jakoś się żyło - opowiada Bronisława Złotnik. I stuka laską po schodach. Wchodzimy na krużganek.
Znikająca kareta
- Dzisiaj jest łatwiej, są stopnie. Wtedy dreptało się gliniastą ścieżką. Ciemno było i zimno i wszędzie dużo gruzu. Zamek się walił.
Znowu drzwi. Jeszcze bardziej "historyczne". W pokoju za nimi porodziły się dzieci pani Bronisławy: Janina, pracuje w banku w Janowcu, Andrzej i Stanisław, poszli gdzieś w świat, i Tadeusz. On dalej jest "zamkowy". Zbiera od turystów opłaty na pobliskim parkingu. Zresztą turyści w Janowcu byli od zawsze, dlatego Złotnikowie obok swojego pokoju urządzili małe muzeum. Kilka obrazów, żeby ludzie wiedzieli, za co płacą tę złotówkę.
- W sumie były trzy pokoje do zwiedzania i jeszcze komnata Czarnej Damy. Zna pan tę historię? Córka właściciela zamku, starosty Piaskowskiego zakochała się w miejscowym wieśniaku. Ale rodzice nie godzili się na ten związek i zamknęli ją pod kluczem. Niepocieszony kochanek, prawdopodobnie po drabinie, dostał się do komnaty niewiasty i oboje pożegnali się z życiem za pomocą ostrych sztyletów. Starościanka została pochowana w Kazimierzu. Lecz tak długo po śmierci przychodziła do rodziców, że ci w końcu przenieśli jej zwłoki do Janowca.
Legend związanych z Janowcem Złotnikowa zna jeszcze wiele. Choćby o baranie - wełniaku grasującym po mostku prowadzącym na zamek czy o karecie, która rozpędzona wjeżdżała na dziedziniec i nagle gdzieś przepadała.
Tańcząca baszta
- Byliśmy z mężem zwykłymi dozorcami, ale jak przychodziły wycieczki szkolne opowiadałam te legendy dzieciakom i mówiłam wszystko, co wiedziałam o zamku - wspomina Bronisława Złotnik. - Przyjeżdżali przewodnicy z całej Polski i spisywali moje słowa, a potem sami oprowadzali wycieczki.
W 1949 roku Złotnikowie przeprowadzili się do zamkowej baszty. Trochę było strasznie, bo baszta chwiała się na wietrze, ale na szczęście Jerzy Żurawski, ówczesny dyrektor Muzeum Nadwiślańskiego kazał opasać ją linami. Bał się o życie szóstki mieszkańców zamczyska.
- Na własny koszt wyremontowaliśmy sobie pokój. Zrobiliśmy podłogę i kaflowy piec. Mieliśmy dwa okienka. Jedno wychodziło na południe, a drugie na wschód. Potem dorobiliśmy się kuchni i małego ganku - mówi Bronisława Złotnik. - Było trochę więcej pieniążków, bo i dzieci zaczęły oprowadzać turystów.
Pani Bronisława do dzisiaj przechowuje numer "Płomyczka", w którym redaktor opisuje, jak to spotkał 10-letnią Janinkę, która trzymała w rączce pęk kluczy od zamku i rezolutnie powiedziała, że warto zwiedzić też basztę, bo z niej jest najpiękniejszy widok na Wisłę.
Bydło na tarasie
Najgorzej na zamku było mieszkać zaraz po wojnie. Janowiec był bardzo zniszczony i ludzie przyjeżdżali na wzgórze po cegłę. Uważali, że ruiny są niczyje i można kraść ile wlezie na furmankę.
- Prosiłam, żeby nie wyrywali kamieni z murów. A oni na to, że przecież to nie moje, więc o co chodzi. A ja na to, że może ja nie doczekam, ale ich dzieci będą chciały kiedyś zwiedzać zamek.
Któregoś roku Wisła tak wylała, że ludzie bydło nagnali na dziedziniec. Zniszczyli wszystko. Najbardziej mi było szkoda pięknych tarasów.
Ja kochałam zawsze te ruiny. Nigdy nie zbudowaliśmy domu, bo zamek dla nas nim był. Ja bym nie miała życia gdzie indziej. Każdy kamień tu jest mój.
Grzyb silniejszy
Chyba 12 lat temu, pani Bronia dokładnie nie pamięta, grzyb "wygonił" ich z zamku. Najpierw przenieśli się do stojącego niedaleko dworu, a potem dyrektor Żurawski kupił dla nich w Puławach drewnianą chałupkę. Załadował ją na samochód i przywiózł do Janowca, żeby Złotnikowie dalej mieli oko na zamek.
- Mąż umarł rok temu. Tylko ja dyżuruję, chociaż już od dawna jestem na emeryturze. Siedzę sobie w pokoju z tamtej strony i widzę, jak wycieczka za stodołą pali papierosy. No to nie wytrzymuję i muszę iść i zwrócić uwagę. Co by było, gdyby ogień wybuchł? Przecież zamek niedaleko.

Artur Borkowski
Fot. Wojciech Jargiło

Artykuł ten ukazał sie w Kurierze Lubelskim 1 października 2004.

powrót